Bir – iki kaşif

Çok acayip, çok!
Anlatayım: Son bir kaç aydır Cilo dağlarına kafayı takmış durumdayım. Tüm rotaları, çıkışları ve silsile geçişlerini toplamak istiyorum. Bu iş pek kolay değil, eski raporlar, kitaplar, basılmamış notlar, kaybolmuş belgeler falan hep büyük zorluklarla gün yüzüne çıkartılabilir. Ama işin güzelliği de bir miktar burada. Bir şeyi ararken insan, beklemediği başka şeylerle karşılaşabiliyor. Başlangıç noktası olarak bildiğim tek bir kaynak var: Bernard Amy’nin “La montagne des autres – Alpinisme en pays kurde” kitabı. Ne büyük şanstır ki kitabın sahibi bir üst kattaki ofiste çalışıyor! Bu sayede kitap şu an önümde duruyor! Kitap 26 fotoğraf ve 4 harita barındırıyor. Hem bölgenin etnik yapısı, hem de dağcılık açısından çok güzel bir kaynak. 1969 öncesi yapılmış tüm tırmanışlar son derece detaylı bibliografyasında yer alıyor. ’69 ekspedisyonunun başarıları da hem kitabın ana metninde hem de ekler kısmında detaylıca aktarılmış.
Yazının devamı için tıklayın

Çığ

Şekil 1. Kutsal Roma imparatoru I. Maximillian'ın epik şiir tarzında yazılmış renkli ve alegorik otobiyografisi olan Theuerdank'da (1478), çığlar çizgi filmlerden alışık olduğumuz şekliyle dağlardan yuvarlanan dev kar topları olarak karşımıza çıkıyor. Halbuki böyle bir çığ oluşumu söz konusu bile değildir. Hatta, 19. yüzyılda bile büyük kar topu düşüncesi hala yaygın yer buluyordu (2). Resmin kaynağı: http://de.wikipedia.org/wiki/Theuerdank (telif hakkı kısıtlaması yoktur)

Bir
Ali Değer Özbakır
Ozan Mert Göktürk
ortak çalışmasıdır.

“En büyük çığı bile küçük şeyler tetikler”
Vernor Vinge

Birikmiş kar ve eğim, dağlık alanlarda başa gelebilecek en büyük felaketin baş mimarıdır: Çığ. Çığlar da, heyelan ve kaya devrilmesi gibi temel olarak bir kütle hareketidir. Ancak kar, yeryüzünde yer alan diğer doğal malzemelere kıyasla çok daha düşük mukavemete sahiptir ve bu da çığları diğer kütle hareketlerine nazaran daha sık rastlanan bir fenomen yapar [1]. Diğer taraftan dünya genelinde çığlar çoğunlukla düşük nüfus yoğunluğuna sahip dağlık alanlarda meydana geldiğinden diğer büyük doğal afetlere kıyasla daha az can kaybına neden olur.

Özellikle Ocak ve Şubat aylarında meydana gelen yoğun kar yağışlarının ardından çığ haberleri de bültenlerde yerlerini aldı. Tunceli-Erzincan, Tunceli-Ovacık, Hakkari-Van, Hakkari-Çukurca ve Çukurca-Şırnak karayolları başta olmak üzere birçok hat ulaşıma kapandı. Bu yazıyı hazırladığımız sıralarda (17 Şubat Cuma akşamı) yoğun kar yağışı, sözünü ettiğimiz bölgeleri tekrar etkisi altına alıyor ve yeni çığlar kara ulaşımını engellemeye devam ediyordu. GFS modelinden elde edilen meteograma göre (Şekil 2), Bitlis’e Pazar akşamına kadar 36 mm yağış düşecek, bu, var olan 210 cm’nin üzerine yarım metre civarı daha kar yığılacağı anlamına geliyor. Bitlis’in, yerel özellikleri nedeniyle modellerin gösterdiği yağıştan çok daha fazlasını alabilen bir yer olduğunu göz önüne alırsak, eklenecek yarım metre kar için en az ifadesini kullanmak yanlış olmaz. Ülkemizin doğusunda Bitlis’e benzer yerel iklim özellikleri gösteren, ama daha küçük olduğu için kar kalınlık bilgisini elde edemediğimiz yüzlerce yerleşim yeri bulunuyor, ve bunların birçoğu önümüzdeki günlerde çığ tehdidi altında olacak.
Gerisi uzun ama çok önemli